Oda legende

Oda als leidend voorbeeld

Odapark ontleent de naam aan de heilige Oda, beschermheilige voor blinden en slechtzienden. De legende verhaalt dat Oda blind geboren is rond het jaar 680 als Schotse koningsdochter en een teruggetrokken leven leidde gewijd aan gebed. Aan het einde van haar jeugd stuurde haar vader haar op bedevaart om het graf te bezoeken van de Heilige Lambertus van Maastricht, waar vele wonderen van genezing plaatsvonden, alwaar Oda haar gezichtsvermogen terugkreeg. Weer thuis gekeerd in Schotland verwachtte haar vader dat zij, als het een koningsdochter betaamt, uit zou zien naar een goede partij voor een huwelijk, maar Oda zette haar solitaire leven buiten de Schotse gemeenschap voort, meer nog dan voorheen in dienst gesteld van God. Toen haar vader Oda tegen haar zin wilde uithuwelijken vluchtte ze over de Noordzee naar het vasteland waar zij begon aan een bedevaart naar Rome.

Na een groot aantal omzwervingen vestigde de prinses zich in Rode waar ze verder leefde als kluizenaar en overleed omstreeks 726. Na haar dood doopte men Rode, in haar eer, om in Sint Oedenrode en werd zij begraven op de plek waar ze geleefd had. Toen er ’s nachts boven haar graf een helder licht verscheen, zag men dat als teken van haar heiligheid en vanaf dat moment kwamen gelovigen in grote getale van heinde en ver haar graf bezoeken om er troost en genezing te vinden. De legende vertelt dat er heel wat wonderen gebeurden, en eenmaal ter plekke lieten veel mensen hun hulpmiddelen, zoals blindenstokken, achter bij haar graf. Daarmee werd Oda de patroonheilige van blinden en slechtzienden.

beeld oda groen

Als iconografisch beeld is de heilige Oda herkenbaar aan een bij haar afgebeelde ekster. Een symbolisch samenspel dat is ontstaan door de legende die verhaalt dat zij op haar doortocht naar Brabant ook een tijdje in Venray heeft gewoond, en waarin haar verblijf aan de mensen in het dorp kenbaar werd gemaakt door luid kwetterende eksters die op haar huisje neerstreken. Toen daardoor haar aanwezigheid werd verraden werd ze lastiggevallen door het mannelijk deel van de bevolking en trok Oda verder. Maar de vogels kwamen haar ook vaak te hulp. Toen haar vader haar wist op te sporen werd het hem onmogelijk gemaakt haar huisje te benaderen omdat de eksters een collectieve aanval op hem openden.

Sculptuur van de Heilige Oda in het Beeldenbos van Odapark

Etymologisch is de ekster genoemd naar de scherpe kanten van het dier; de staart en de snavel. De vogel is verweven met diverse metaforen voor pijnlijk treffen, zoals ook overmatig kletsen en kwaadaardig roddelen. Ook zijn er raakvlakken met blindheid te ontdekken. Het woord ‘blind’ stamt af van het Slavische ‘dwalen’, wat een grondbetekenis aangeeft voor verwardheid en troebelheid. Blind betekent in het Lets ‘ik zie onduidelijk’ en er zijn vele verwijzingen in taal naar het gebruik van woorden als duister waar het op het begrip ‘blind’ aankomt. Eerder impliceert het woord in oorsprong dan ook een symbolische sluiting van de ogen, dan eentje die voortkomt uit lichamelijk falen. Zoals ook ‘ergens blind voor zijn’ aanduidt dat men niet in staat is de waarheid te zien.

De zintuiglijk waarneembare wereld is het domein van de beeldende kunst. De heilige Oda verbleef in Venray. Reisde naar Maastricht. Ze bleef symbolisch blind voor wat de maatschappij van haar verwachtte maar trok ten alle tijden haar eigen plan, bepaalde eigenwijs haar eigen weg in de wereld. Voor Odapark is zij een leidend voorbeeld.

 

Bekijk ook